Door klimaatverandering krijgt Nederland vaker te maken met extreem hoogwater en langere droge perioden. Daarom bereiden het Rijk en regionale overheden het rivierengebied voor op de toekomst.
Het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 heeft onderzocht waar langs de rivieren in de toekomst extra ruimte nodig is voor deze hoge afvoeren. Het programma stelt voor om bestaande reserveringen te behouden, aan te passen of te laten vervallen. Ook stelt het programma globale locaties voor nieuwe reserveringen voor. Dit zijn gebieden waarvan de precieze grenzen nog niet vaststaan. Met een reservering blijft ruimte beschikbaar voor mogelijke maatregelen die de rivier meer ruimte geven. Het kabinet besluit naar verwachting in december 2026 over dit voorstel.
We begrijpen dat dit vragen kan oproepen. Daarom leggen we op deze pagina uit wat er de komende jaren gebeurt en wat dit voor jou kan betekenen.
Om Nederland ook in de toekomst te beschermen tegen hoogwater, is op sommige plekken weer meer ruimte voor de rivier nodig. Vooral op smalle plekken heeft de rivier weinig ruimte. Daar kunnen in de toekomst maatregelen nodig zijn.
In 2006 zijn binnen het eerdere programma Ruimte voor de Rivier al locaties aangewezen. De regels voor die reserveringen staan nu in het Besluit kwaliteit leefomgeving. Ruimte voor de Rivier 2.0 heeft opnieuw onderzocht welke reserveringen nodig zijn. Het voorstel gaat over bestaande reserveringen die kunnen blijven, veranderen of vervallen. Ook gaat het over globale locaties voor nieuwe reserveringen. Het voorstel is gebaseerd op verschillende onderzoeken.
Lees meer over de onderzoeken.
Door op tijd ruimte te reserveren, voorkomen we dat er op deze plekken nieuwe grote ontwikkelingen komen, zoals een woonwijk of een groot bedrijventerrein. Zo blijft het mogelijk om later maatregelen te nemen.
Om te bepalen waar later ruimte nodig kan zijn, kijken de onderzoekers ver vooruit: naar 2100 en daarna. Ze onderzoeken hoeveel water de rivieren bij extreem hoogwater moeten kunnen afvoeren. We besluiten nu nog niet welke maatregelen nodig zijn of wanneer die worden uitgevoerd.
Eventuele maatregelen zijn bedoeld voor de langere termijn, na 2050. Wanneer en waar maatregelen nodig zijn, verschilt per locatie en riviertak. Vanaf 2027 werkt het Rijk in afstemming met gemeenten, provincies en waterschappen de precieze grenzen uit. Voordat die nieuwe of aangepaste reserveringen in de regels worden opgenomen, kan iedereen via een internetconsultatie reageren op de voorgestelde grenzen.
In het algemeen geldt dat het normale gebruik van een gebied in principe kan doorgaan. Mensen kunnen er blijven wonen en bestaande agrarische en bedrijfsmatige activiteiten kunnen worden voortgezet. Ook onderhoud en kleinere of tijdelijke ontwikkelingen blijven vaak mogelijk.
In reserveringsgebieden gelden beperkingen voor nieuwe grootschalige of kapitaalintensieve ontwikkelingen die toekomstige rivierverruiming belemmeren, zoals een appartementencomplex, een woonwijk of een grote bedrijfsuitbreiding.
Meer specifiek: Geldt er nu al een reservering en blijft die? Dan verandert er niets. De regels die nu gelden, blijven gelden.
Ligt je woning of grond in een globale locatie voor een nieuwe of aangepaste reservering? De nieuwe regels die bij de reservering horen, gaan pas gelden nadat de precieze grenzen zijn bepaald en de reservering in de regels is opgenomen. Het Rijk streeft ernaar dat de aangepaste regels in de eerste helft van 2029 ingaan.
Stelt het programma voor om een bestaande reservering te laten vervallen? Dan blijven de huidige regels gelden totdat de regels zijn aangepast. Het Rijk streeft ernaar dat ook deze aanpassing in de eerste helft van 2029 ingaat.
Kortom: in een gereserveerd gebied kun je blijven wonen en kunnen bedrijven doorgaan. Bestaande gebouwen mogen blijven staan. Onderhoud en veel kleine of tijdelijke ontwikkelingen blijven vaak mogelijk. Denk bijvoorbeeld aan een dakkapel of een uitbouw.
Er gelden wel beperkingen voor nieuwe grote plannen of plannen die veel geld kosten en die toekomstige rivierverruiming in de weg staan. In de regels heten die ‘grootschalige of kapitaalintensieve ontwikkelingen’. Denk aan een nieuwe woonwijk, een appartementencomplex of een grote uitbreiding van een bedrijf. Wat precies mogelijk is, hangt af van de situatie en van de regels die daar gelden.
Een reservering betekent niet dat er nu al maatregelen voor de rivier worden uitgevoerd. Er wordt nu geen grond gekocht en er gaat niet direct een schop de grond in. Het gebied gaat dus niet op slot.
We kunnen nog niet zeggen wat het voorstel precies betekent voor een specifiek gebied of bouwplan. We onderzoeken of eigenaren of gebruikers in aanmerking kunnen komen voor nadeelcompensatie. Dat is een vergoeding voor schade die ontstaat door een besluit van de overheid. Hierover volgt in de komende periode meer duidelijkheid.
Ja. De globale locaties waarmee het kabinet instemt, komen in het ontwerp van het Nationaal Waterprogramma 2028-2033. Daarin staat het landelijke waterbeleid en het beleid voor de rivieren. Het ontwerp wordt naar verwachting eind december 2026 ter inzage gelegd. Tijdens de terinzagelegging van 6 maanden kan iedereen een zienswijze indienen. Dat is een formele reactie op het ontwerp. Het Rijk beoordeelt alle zienswijzen. In een openbare reactienota staat wat er met de reacties is gedaan.
Later kan iedereen ook reageren op de precieze grenzen van nieuwe en aangepaste reserveringen. Dat kan via een internetconsultatie.
Lees op het Platform Participatie hoe een zienswijzeprocedure werkt.
Het programma werkt niet alleen aan ruimte voor hoogwater. Klimaatverandering zorgt ook voor lange perioden van droogte en laagwater. Dan speelt een ander probleem: de rivierbodem slijt uit en de rivier komt steeds dieper te liggen. Dat heeft gevolgen voor de verdeling van zoetwater, de bevaarbaarheid en de natuur.
In juli 2026 besloot het kabinet daarom maatregelen te nemen om de rivierbodem te stabiliseren.
Meer informatie
Heb je andere vragen? Bekijk de veelgestelde vragen over het voorstel. Staat je vraag er niet tussen? Neem dan contact met ons op via het contactformulier. Wil je op de hoogte blijven van de ontwikkelingen? Schrijf je dan in op onze nieuwsbrief of meld je aan voor onze webinars. Wil je meer weten over de reserveringen? Bekijk dan de onderbouwing per gebied of bekijk de onderzoeken waarop het voorstel is gebaseerd.