Door klimaatverandering krijgen we steeds vaker te maken met extreem weer, zoals heftige regenbuien of lange perioden van droogte. Rivieren moeten dan in korte tijd veel water afvoeren of hebben last van een lage waterstand. De kans op overstromingen neemt toe. Ook dan willen we droge voeten houden. Zeker omdat de  in Nederland groot is. Daarom heeft de rivier op sommige plekken meer ruimte nodig. Waar straks te weinig ruimte is, reserveren we nu ruimte voor de rivier.

Het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 heeft onderzocht waar in de toekomst knelpunten in het rivierengebied ontstaan. Op basis hiervan heeft het programma in september 2026 een voorstel uitgebracht aan het kabinet. Daarin staat op welke locaties ruimte gereserveerd kan worden om aan de rivier te geven.

Op deze pagina lees je specifieke informatie uit het voorstel over de reservering in Varik-Heesselt. We leggen uit waarom we voorstellen om deze reservering te behouden, wat het knelpunt in de rivier is en welke maatregelen in de toekomst passend kunnen zijn.

Belangrijk om vooraf te weten:

  • Het kabinet moet nog een besluit nemen over het voorstel van het programma.

  • De precieze grenzen van nieuwe locaties die worden voorgesteld, staan nog niet vast.
  • Er is nog niet besloten welke maatregelen eventueel worden uitgevoerd.

Lees op de inwonerspagina meer informatie over het voorstel.

Varik-Heesselt

Tussen Varik en Heesselt is al ruimte gereserveerd (zie de kaart hieronder). Het gaat om 410 hectare grond. Het voorstel is om deze reservering te behouden.

Huidige reservering Varik-Heesselt

Waarom is hier ruimte nodig?

Door klimaatverandering neemt de hoeveelheid water toe en stijgen de waterstanden. Daarom moeten we iets doen om het risico op overstromingen te beperken. Er zijn twee opties: de dijken verder verhogen, of de rivier meer ruimte geven waardoor de waterstanden dalen.

Bocht bij Varik-Heesselt beperkt de doorstroming van de Waal

De Waal heeft bij Varik en Heesselt een scherpe bocht. Deze zorgt ver bovenstrooms voor hogere waterstanden. Een mogelijke oplossing voor dit knelpunt is een bypass. Dit is een extra geul die bij hoge waterstanden een deel van het water afvoert. Deze maatregel zorgt ook bovenstrooms voor lagere waterstanden.

De dijken bij Tiel kunnen niet veel verder verhoogd worden

Dijkverhoging bij Tiel is lastig. De stad grenst hier direct aan de Waal. De dijk kan niet veel meer verhoogd worden, zonder dat het zicht van de stad op de rivier verloren gaat. Dat zou ten koste gaan van de relatie tussen stad en rivier. En heeft mogelijk gevolgen voor bestaande functies in de stad en de leefomgeving.

Ook de dijken tussen Tiel en Varik-Heesselt en aan de overkant van de rivier, tussen Wamel en Heerewaarden, kunnen in de toekomst beperkt opgehoogd worden. Daarom kijken we ook naar andere manieren om overstromingen in de toekomst te voorkomen. Zo kunnen we de waterstanden ook verlagen door de rivier meer ruimte te geven. Hierdoor is minder dijkverhoging nodig bij Tiel en de genoemde dijktrajecten. Ook een maatregel bij Haaften zorgt voor lagere waterstanden bovenstrooms.

Dijkverhoging bij Tiel is lastig

Onvoldoende ruimte in de uiterwaarden

Een maatregel buitendijks, in de uiterwaarden, kan de waterstand bij Tiel ook verlagen. Maar dit is niet genoeg om hogere waterstanden in de toekomst op te vangen. Er is in de binnenbocht buiten de dijk weinig ruimte. Ook zijn er in het verleden al maatregelen uitgevoerd, zoals het verlagen van de uiterwaarden. Bovendien ligt de dijk op deze plek dicht tegen het zomerbed van de rivier. Daarom is er ook binnendijkse ruimte nodig, dus landinwaarts van de dijk. 

Om de versmalling in de Waal op lange termijn te kunnen oplossen, moeten we nu ruimte reserveren

Om dit knelpunt in de toekomst op te lossen moeten we zorgen dat de rivier meer ruimte krijgt om het water af te voeren. Een mogelijke maatregel is een bypass. Dit is een extra geul die bij hoge waterstanden een deel van het water afvoert. Een groene rivier zou hier een logische oplossing zijn. Dit is een gebied dat normaal gebruikt kan worden voor landbouw of natuur, maar dat bij zeer hoog water tijdelijk extra ruimte biedt aan de rivier. Om deze optie in de toekomst open te houden, is het belangrijk om deze ruimte nu vrij te houden.

Waarom hebben jullie gekozen voor deze locatie? En niet verderop langs de rivier of aan de overkant? 

Er zit hier een scherpe bocht in de rivier. Deze bocht zorgt ervoor dat water afremt, hierdoor gaat de waterstand ver bovenstrooms, tot bij Tiel, omhoog. Door een bypass aan te leggen, kan het water makkelijker door de bocht stromen en zakt de waterstand. Daardoor is dit een zeer effectieve locatie om een maatregel te treffen om de waterstanden bovenstrooms te verlagen.

De buitendijkse ruimte in de binnenbocht is zeer beperkt en hier is in het verleden al verruimd door uiterwaardverlaging. De dijk ligt hier dicht tegen het zomerbed aan. Buitendijkse maatregelen aan de overkant en verder boven- en benedenstrooms van Varik-Heesselt zijn ook onderdeel van de oplossing om de waterstanden bij Tiel te verlagen.

Huidig gebruik en ontwikkelingen in het gebied

Bij het reserveren van de ruimte bij Varik-Heesselt is destijds gekeken naar het huidige gebruik en ontwikkelingen op deze locatie. In Varik-Heesselt is land- en tuinbouw in de omgeving van de gereserveerde locatie. 
Ook is er fruitteelt in het gebied.

Factsheet downloaden

Wil je de factsheet liever downloaden? Download de factsheet.