Door klimaatverandering krijgen we steeds vaker te maken met extreem weer, zoals heftige regenbuien of lange perioden van droogte. Rivieren moeten dan in korte tijd veel water afvoeren of hebben last van een lage waterstand. De kans op overstromingen neemt toe. Ook dan willen we droge voeten houden. Zeker omdat de in Nederland groot is. Daarom heeft de rivier op sommige plekken meer ruimte nodig. Waar straks te weinig ruimte is, reserveren we nu ruimte voor de rivier.
Het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 heeft onderzocht waar in de toekomst knelpunten in het rivierengebied ontstaan. Op basis hiervan heeft het programma in september 2026 een voorstel uitgebracht aan het kabinet. Daarin staat op welke locaties ruimte gereserveerd kan worden om aan de rivier te geven.
Op deze pagina lees je specifieke informatie uit het voorstel over de reservering in Hattem. We leggen uit waarom we voorstellen om juist deze locatie te reserveren, wat het knelpunt in de rivier is en welke maatregelen in de toekomst passend kunnen zijn.
Belangrijk om vooraf te weten:
- Het kabinet moet nog een besluit nemen over het voorstel van het programma.
- De precieze grenzen van nieuwe locaties die worden voorgesteld, staan nog niet vast.
- Er is nog niet besloten welke maatregelen eventueel worden uitgevoerd.
Lees op de inwonerspagina meer informatie over het voorstel.
Nieuwe globale locatie Hattem
In Hattem is nog geen gebied gereserveerd voor de rivier. Het voorstel is om hier voor de toekomst wel ruimte te reserveren. Zie de kaart voor de globale locatie die daarvoor is aangewezen. Het gaat om ongeveer 200 tot 300 hectare grond.
Globale locatie Hattem
Waarom is hier ruimte nodig?
Door klimaatverandering neemt de hoeveelheid water toe en stijgen de waterstanden. Daarom moeten we iets doen om het risico op overstromingen te beperken. Er zijn twee opties: de dijken verder verhogen, óf de rivier meer ruimte geven waardoor de waterstanden dalen.
Er is een versmalling van de IJssel tussen Zwolle en Hattem
Bij hoogwater kan het water hier minder makkelijk doorheen stromen. Zo’n versmalling in de rivier zorgt bij Hattem en Zwolle en ook verder in de richting waar het water vandaan komt voor hogere waterstanden.
Versmalling in de rivier bij Zwolle. De cirkel geeft het smalste deel aan.
De dijken bij Zwolle kunnen niet veel verder verhoogd worden
Dijkverhoging bij Zwolle, aan de oostkant van de IJssel, is lastig. Er staan gebouwen op de dijk. Daarom is dijkversterking beperkt mogelijk. Ook technisch is een verhoging van de dijk moeilijk. Als we de dijk bij Zwolle verhogen, wordt hij ook breder richting de rivier. Dit zou leiden tot een verdere versmalling van de IJssel en dat is niet gewenst.
Ook bij Hattem, aan de westkant van de IJssel, zijn de mogelijkheden voor dijkverhoging beperkt. De stad ligt direct aan de dijk. De dijk kan niet veel meer verhoogd worden zonder dat het zicht van de stad op de rivier verloren gaat. Dat zou ten koste gaan van de relatie tussen stad en rivier.
Dijkverhogingen bij Zwolle en Hattem zijn lastig
Onvoldoende ruimte in de uiterwaarden
Het is ook mogelijk om in de uiterwaarden meer ruimte voor de rivier te creëren. Daardoor zakken de waterstanden. Het programma stelt deze maatregel voor als onderdeel van de oplossing. Maar er is in het uiterwaardengebied niet veel ruimte meer beschikbaar: de rivier is hier smal en er zijn al eerder maatregelen genomen. De maatregelen die hier nu nog mogelijk zijn, laten de waterstanden niet genoeg zakken als de hoeveelheid water in de toekomst verder toeneemt.
Het is nodig om nu ruimte te reserveren of te behouden
Zo houden we de optie open om het knelpunt in de toekomst op te lossen. Als we dit knelpunt in de toekomst willen oplossen, moeten we zorgen dat de rivier meer ruimte krijgt om het water af te voeren. Daar zijn verschillende mogelijkheden voor. We kunnen de dijk bijvoorbeeld een stukje naar achteren leggen, dus verder landinwaarts. Zo vergroten we het gebied waar de rivier kan stromen en kan het water in de IJssel rond Zwolle en Hattem zakken. Een andere optie is de aanleg van een bypass. Dit is een aangelegde omleiding waar water doorheen kan stromen bij hoogwater. De bypass zorgt ervoor dat de versmalling verdwijnt, het water beter kan doorstromen en de stijging van de waterstand afneemt. Voor deze omleiding is geen ruimte meer buitendijks. Daarom moet de omleiding binnendijks lopen, dus landinwaarts van de dijk.
Waarom hebben jullie gekozen voor deze locatie? En niet verderop langs de rivier of aan de overkant?
Om de versmalling van de IJssel bij Hattem en Zwolle op te lossen, is ruimte nodig op de locatie zelf. Het probleem kan niet op een andere plek verderop langs de rivier opgelost worden. De kern van Zwolle ligt aan de overkant tegen de rivier aan. Hierdoor is een oplossing aan de overkant niet mogelijk.
Huidig gebruik en ontwikkelingen in het gebied
Bij het reserveren van locaties kijkt het programma altijd naar het huidige gebruik en ontwikkelingen op deze locaties. Zo voorkomen we zoveel mogelijk dat plannen elkaar in de weg zitten. In Hattem bevinden zich woningen en bedrijfspanden in de omgeving van de globale locatie. Ook wordt het gebied gebruikt voor landbouw. Hattem Noordwest is aangewezen als potentiële woningbouwlocatie. Vanaf 2027 zal het programma in goed overleg met gemeenten de precieze begrenzing van de reservering bepalen.
Factsheet downloaden
Wil je de factsheet liever downloaden? Download de factsheet