Door klimaatverandering krijgen we steeds vaker te maken met extreem weer, zoals heftige regenbuien of lange perioden van droogte. Rivieren moeten dan in korte tijd veel water afvoeren of hebben last van een lage waterstand. De kans op overstromingen neemt toe. Ook dan willen we droge voeten houden. Zeker omdat de  in Nederland groot is. Daarom heeft de rivier op sommige plekken meer ruimte nodig. Waar straks te weinig ruimte is, reserveren we nu ruimte voor de rivier.

Het programma Ruimte voor de Rivier 2.0 heeft onderzocht waar in de toekomst knelpunten in het rivierengebied ontstaan. Op basis hiervan heeft het programma in september 2026 een voorstel uitgebracht aan het kabinet. Daarin staat op welke locaties ruimte gereserveerd kan worden om aan de rivier te geven.

Op deze pagina lees je specifieke informatie uit het voorstel over de reservering in Altena. We leggen uit waarom we voorstellen om juist deze locatie te reserveren, wat het knelpunt in de rivier is en welke maatregelen in de toekomst passend kunnen zijn.

Belangrijk om vooraf te weten:

  • Het kabinet moet nog een besluit nemen over het voorstel van het programma.
  • De precieze grenzen van nieuwe locaties die worden voorgesteld, staan nog niet vast.
  • Er is nog niet besloten welke maatregelen eventueel worden uitgevoerd.

Lees op de inwonerspagina meer informatie over het voorstel.

Voorstel om reservering te laten vervallen

In Altena ligt al een reservering voor een dijkverlegging bij Drongelen. Het voorstel is om die reservering te laten vervallen. Daarnaast is het voorstel om in Altena nieuwe ruimte te reserveren voor de toekomst. Het gaat om ongeveer 2.000 tot 2.500 hectare grond. Op de kaart staat een stip. Die stip is niet het gebied zelf. Het gebied is groter. Het idee is een geul waar bij zeer hoog water een deel van het 
rivierwater doorheen stroomt. Het water zou dan binnenkomen vanaf de Afgedamde Maas en verder stromen richting de Biesbosch of de Bergsche Maas. Waar de geul precies komt te lopen, staat nog niet vast.
 

Globale locatie Altena

Waarom alleen een stip?

Voor Altena is eerst meer onderzoek nodig. We willen goed kijken welk tracé effectief is en daarbij bestaande kernen ontziet. Daarom kunnen we het gebied nog niet intekenen. Vanaf 2027 bepalen we de precieze grenzen, samen met de gemeente.

Waarom is hier ruimte nodig?

Door klimaatverandering neemt de hoeveelheid water toe en stijgen de waterstanden. Daarom moeten we iets doen om het risico op overstromingen te beperken. Er zijn twee opties: de dijken verder verhogen, of de rivier meer ruimte geven waardoor de waterstanden dalen.

Er is een versmalling van de Waal bij Woudrichem en Werkendam.

De versmalling in de rivier zorgt voor hogere waterstanden bij Woudrichem en Werkendam.

Versmalling in de rivier bij Werkendam. De cirkel geeft het smalste deel aan. Versmalling in de rivier bij Woudrichem de cirkel geeft het smalste deel aan.

De dijken bij Woudrichem, Gorinchem en Werkendam kunnen niet veel verder verhoogd worden.

Dijkverhoging in Woudrichem, Gorinchem en Werkendam is lastig. De dijk kan niet veel meer verhoogd worden, zonder dat het zicht van deze plaatsen op de rivier verloren gaan. Dat zou ten koste gaan van de relatie tussen stad en rivier. Dan komt de ruimtelijke kwaliteit onder druk te staan. En daarmee ook de leefbaarheid van de stad. Ook technisch zijn de mogelijkheden voor een verhoging van de dijken hier beperkt. In Woudrichem en Gorinchem loopt de dijk namelijk direct langs het historische centrum. En in Werkendam staat bebouwing op en langs de dijk. De dijk kan hier alleen nog aan de buitenkant versterkt worden. Maar daardoor wordt de Waal bij Werkendam nog smaller. 

Dijkverhoging bij Woudrichem, Gorinchem en Werkendam is lastig

Ook de dijken bij Zaltbommel en Tiel kunnen niet veel verder verhoogd worden. 

Dijkverhoging in Zaltbommel en Tiel is lastig. Beide steden grenzen direct aan de Waal. Ook hier verdwijnt het zicht van de stad op de rivier als de dijk verder wordt verhoogd. Dijkversterking landinwaarts is hier niet mogelijk door de bebouwing. Dijkversterking in het uiterwaardengebied zou leiden tot een groter knelpunt, doordat de rivier dan nog smaller wordt. 

Om de versmalling in de Waal op lange termijn te kunnen oplossen, moet er nu ruimte gereserveerd worden.

Als we de versmalling in de toekomst willen oplossen, moeten we zorgen dat de rivier meer ruimte krijgt om water af te voeren. Dat kan door een deel van het water af te voeren via een omleiding, ook wel ‘bypass’ genoemd. Dit is een geul waar het water doorheen kan stromen bij hoogwater. Om een bypass in de toekomst mogelijk te maken, moeten we nu ruimte reserveren bij Altena. Een maatregel bij Altena heeft ook een positief effect op de waterstand in de richting van waar het water vandaan komt, dus bij Zaltbommel en Tiel.

Onvoldoende ruimte in de uiterwaarden.

Het is ook mogelijk om in de uiterwaarden meer ruimte voor de rivier te creëren. Daardoor zakken de waterstanden. Maatregelen in de uiterwaarden rondom Werkendam en Gorinchem 
dragen ook bij aan een deel van de oplossing. Maar dit is niet genoeg om het probleem op te lossen. Daarom is er binnendijkse ruimte nodig, dus landinwaarts van de dijk. 

Effectiviteit bij stijgende zeespiegel.

Woudrichem en Werkendam liggen relatief dicht bij zee. Zeespiegelstijging heeft daarom ook invloed op de effectiviteit van een maatregel. Het is niet bekend hoe effectief een maatregel bij Altena is als de zeespiegel stijgt. Dat moet nog verder worden onderzocht.

Waarom hebben jullie gekozen voor deze locatie? En niet verderop langs de rivier of aan de overkant?

Gorinchem ligt direct aan de dijk ten noorden van de Waal. In het gebied tussen de dijken ligt bedrijventerrein Avelingen. En ten westen van Gorinchem liggen de A15 en Hardinxveld langs de dijk. Aan de overkant is weinig ruimte. Daarom moeten we ruimte zoeken bij Altena.

Een maatregel bij Altena verlaagt ook de waterstand bij Zaltbommel. Dat geldt ook voor maatregelen bij Brakel en Haaften. Daarom bekijken we deze plekken in samenhang. Welke maatregel als eerste nodig is, hangt af van de situatie op dat moment. Zo hangt het effect van een maatregel bij Altena ook af van hoeveel de zeespiegel stijgt. De gevolgen daarvan merken we steeds meer in het 
benedenrivierengebied. Daarom reserveren we nu op al deze plekken ruimte. Zo houden we de mogelijkheid open om later de maatregel te kiezen die het beste werkt.

Huidig gebruik en ontwikkelingen in het gebied

Bij het reserveren van locaties kijkt het programma altijd naar het huidige gebruik en ontwikkelingen op deze locaties. Zo voorkomen we zoveel mogelijk dat plannen elkaar in de weg zitten. In Altena is er landbouw en natuur in de omgeving van de globale locatie. Daarnaast zijn er dorpskernen en bedrijventerreinen in het gebied. Vanaf 2027 zal het programma in goed overleg met gemeenten de precieze grenzen van de reservering bepalen.

Factsheet downloaden

Download de factsheet