Spring direct naar de hoofdnavigatie, de zoekfunctie of de inhoud
graafwerkzaamheden aan de dijk voor ontpoldering Noordwaard

Ontpoldering Noordwaard

MIJLPALEN


Voorbereiding werkzaamheden
Schop in de grond
graafwerkzaamheden aan de dijk voor ontpoldering Noordwaard
Oplevering afgraven primaire kering

 

 

ONTPOLDERING NOORDWAARD

De voormalige Noordwaard polder is een gebied van zo’n 4.450 hectare – circa 6.000 voetbalvelden – deze is gelegen tussen de Brabantse Biesbosch en de rivier de Nieuwe Merwede. In de levendige historie van dit landschap bepalen natuur, water en mens afwisselend het beeld van het gebied. Door ontpoldering is de veiligheid in het benedenrivierengebied vergroot zodat het rivierwater bij hoogwater de Noordwaard in en weer uit kan stromen.

Lees meer

Strijd om het land

Het altijd aanwezige water is een bepalend element geweest in de geschiedenis van de Noordwaard.

  • De St. Elizabethsvloed in 1421 – één van de dramatische hoogtepunten in die geschiedenis – verandert een bloeiende landbouwpolder in een groot binnenmeer. Dit gebeurt op de plek waar nu het Nationaal Park de Biesbosch ligt.
  • Na verloop van tijd ontwikkelen de boeren in het gebied er weer agrarische activiteit, geholpen door de natuurlijke aangroei van zandplaten waarop landbouw mogelijk is.
  • De steeds terugkerende wateroverlast vormt in de 18e en 19e eeuw de aanleiding voor kleine inpolderingen die vanaf 1935 meer en meer zijn samengevoegd.
  • De afsluiting van het Haringvliet, onderdeel van de Deltawerken, maakt in 1970 vrijwel geheel een einde aan de invloed van de zee. Er is niet langer sprake van eb en vloed (getijdenwerking) in het gebied.
  • Na een eeuwenlange strijd tegen het water ontstaat er in 1980 één grote polder: de Noordwaard.

De Noordwaard komt van pas

Aan deze geschiedenis gaf het programma Ruimte voor de Rivier een nieuwe wending. In 2009 werd gestart met één van de grootste maatregelen binnen het programma: de ontpoldering van de Noordwaard. In vijf jaar tijd werd een deel van de Noordwaard opnieuw ingedeeld en gewijzigd van een binnendijks- naar een buitendijks gebied. In het midden is zo een doorstroomgebied ontstaan om bij hoogwater de doorstroom van grote hoeveelheden rivierwater naar zee mogelijk te maken. Daarvoor zijn in- en uitstroomopeningen gemaakt door dijken gedeeltelijk af te graven.

Waterstanddaling en terugkeer eb en vloed

Via het nieuwe doorstroomgebied voert de Noordwaard rivierwater af wanneer het water op de Nieuwe Merwede een peil bereikt van twee meter boven NAP. De ontpoldering levert een aanzienlijke waterstanddaling op: zes centimeter bij de instroomopening in Werkendam en dertig centimeter bij Gorinchem, dat zo’n acht kilometer stroomopwaarts ligt. Door de open verbindingen komt de nu ontpolderde Noordwaard bovendien opnieuw onder invloed van eb en vloed (getijdenwerking).

Innovatie mét de natuur

De door dijken beschermde gebieden in de Noordwaard zijn kleiner gemaakt. Bij Fort Steurgat is daarvoor een nieuwe dijk aangelegd. Een bos van wilgen, een zogenoemd griendbos, dat buitendijks is aangelegd, remt hier de golven waardoor het mogelijk was de dijk lager dan normaal uit te voeren. In de overige door kades omgeven delen van het gebied gebeurt dit veel minder vaak: in gebieden met lage kades eens in de honderd jaar, in hoogbekade gebieden eens in de duizend jaar.

GEVOLGEN VOOR LANDSCHAP, BEWONERS EN BEDRIJVEN

De ontpoldering heeft ingrijpende gevolgen gehad, voor het landschap, voor de bewoners en voor de veelal agrarische bedrijven.

Bedrijven – Duurzaam perspectief, binnen of buiten de polder

Vóór de ontpoldering had ruim 80% van de polder een landbouwfunctie: hoofdzakelijk akkerbouwbedrijven, maar ook melkveeboerderijen en een paardenhouderij. Het nieuwe doorstroomgebied is niet langer geschikt voor landbouw zoals die er vóór de aanpak werd bedreven – de overige delen van de Noordwaard is nog wel geschikt. In de aanpak is het uitgangspunt geweest om agrariërs een duurzaam toekomstperspectief te bieden, binnen of buiten de Noordwaard. Aan weerszijden van het doorstroomgebied zijn hiervoor hoog bekade polders gerealiseerd met een oppervlakte van circa 600 hectare.

Bewoners – Droge voeten, veilig wonen

Ook overige bewoners van het gebied hebben de mogelijkheid gekregen om in de ontpolderde Noordwaard te blijven wonen. Uiteraard in een veilige woning: een woning waar de kans op wateroverlast niet groter is dan 1 op 25 per jaar. De woningen en de ondergrond moesten daarom goed bestand zijn tegen het water. Sommige gebouwen in het gebied zijn op terpen geplaatst om wateroverlast te voorkomen. Belangrijk is verder dat bewoners niet overvallen worden door het water: ze moeten hun huis tijdig kunnen verlaten. Met regelmaat zullen de bewoners oefenen met het evacueren aan de hand van een evacuatie-handleiding die de gemeente Werkendam speciaal met dit doel heeft opgesteld.

Landschap – Nieuwe natuur in een uniek gebied

Met de ontpoldering is ook het landschap van de Noordwaard sterk veranderd. Het streven is geweest om de herkenbare kenmerken van de ooit verbonden Biesbosch te herstellen. In het doorstroomgebied en langs de herstelde kreken is ruimte gecreëerd voor natuur. Voor de herinrichting is de topografische kaart van 1905 als vertrekpunt gekozen. Door de samenkomst van rivierafvoer en getijdenwerking ontstaan in de Noordwaard mogelijkheden voor natuurontwikkeling die uniek is voor West-Europa. Ook biedt de nieuwe polder in de winter, als het doorstroomgebied onder water staat, een rustplaats voor watervogels.

Volop kansen voor natuur, bedrijvigheid en recreatie

Door een goede samenwerking met bewoners, bedrijven en belanghebbenden in het gebied, biedt de ontpolderde Noordwaard volop kansen voor natuur, bedrijvigheid en recreatie. Om het unieke gebied goed toegankelijk te houden voor alle gebruikers, is de infrastructuur zo veel mogelijk intact gehouden. Wegen in hoogbekade polders zijn geschikt voor auto’s, landbouwverkeer en fietsers. Wegen in laagbekade polders zijn vooral van belang voor het landbouwverkeer en fietsers. Bij extreem hoogwater vormen de hoge kades de route om het gebied veilig te verlaten.

De Noordwaard vormt een belangrijke schakel in het programma Ruimte voor de Rivier dat werkt aan een veiliger en mooi Nederlands rivierengebied.

ONTPOLDERING NOORDWAARD IN FEITEN & CIJFERS

De Noordwaard is een gebied dat grenst aan de Nieuwe Merwede, ten westen van Werkendam en ten noorden van het Nationale Park de Biesbosch. In vijf jaar tijd is de polder opnieuw ingedeeld en gewijzigd van een binnendijks naar een buitendijks gebied.

 

Werkzaamheden

  • 4 miljoen m3 grond verzet
  • 70 km nieuwe kades en dijken
  • aanleg 33 bruggen
  • installatie 31 gemalen en diverse waterbouwkundige constructies (o.a. duikers en plankieren)
  • 50 km wegverharding
  • aanleg 4 parkeerlocaties

Effect

  • 30 cm waterstanddaling bij Gorinchem
  • 60 cm waterstanddaling bij de instroomopening in Werkendam
  • een zo ver mogelijk bovenstroomse afvoer van het water van de Nieuwe Merwede bij hoge waterstanden
  • een zo westelijk mogelijke afvoer van het water benedenstrooms, richting het Hollandsch Diep

Samenwerkende partijen

Boswachter Thomas ontmoet waterbuffels in de Noordwaard

In de grote Noordwaard is de wereld veranderd. Boswachter Thomas nam een kijkje in dit fantastische wetland waar rivierwater moet doorstromen en waterbuffels grazen.
Naar YouTube

Waterbuffels in de Noordwaard

Bekijk de vlog op YouTube
Ontpoldering Noordwaard

Neem voor vragen en informatie contact op via de Rijkswaterstaat Landelijke Informatielijn op gratis telefoonnummer 0800 - 8002. Rijkswaterstaat Landelijke Informatielijn is 7 dagen per week geopend van maandag tot en met vrijdag van 07.00 uur tot 20.00 uur en op zaterdag en zondag (inclusief feestdagen) van 10.00 uur tot 18.30 uur.

DEZE MAATREGELEN GEBRUIKEN WE VOOR DIT PROJECT

Ontpoldering

Ontpoldering
Ontpoldering

De dijk aan de rivierzijde van een polder wordt verder landinwaarts verlegd. Deze polder is dan ontpolderd en de rivier kan bij hoogwater het gebied in- en uitstromen.

RIVIERJUTTERS DIE DIT PROJECT VOLGEN

Wilfred Brouwer

Corné Versteeg

Hans Vermeulen

Marjolein de Koning-Anker


RAPPORTAGE

Verantwoordingsrapportage ruimtelijke kwaliteit Ontpoldering Noordwaard

» Bekijk de factsheet

INFOGRAPHIC

Infographic Ontpoldering Noordwaard

Ontpoldering Noordwaard

» Bekijk de infographic

BEELDBANK

Noordwaard 2015

» Ga naar de beeldbank

VIDEO

Project Noordwaard

» Bekijk de video

BEELDEN BIJ DIT PROJECT

luchtfoto Noordwaard
luchtfoto Noordwaard
luchtfoto noordwaard