Spring direct naar de hoofdnavigatie, de zoekfunctie of de inhoud
Kogge op de bodem van de IJssel

Lichten van de Kogge

MIJLPALEN


Vondst van de Kogge
Lichten van de Kogge

LICHTEN VAN DE KOGGE

In het midden van de Beneden-IJssel, tegenover de Nieuwe Buitenhaven vlakbij Kampen, werd in het najaar van 2012 een bijzondere archeologische vondst gedaan. Bij de voorbereidende werkzaamheden voor de zomerbedverlaging Beneden-IJssel, stuitten de uitvoerders op het wrak van een vijftiende-eeuwse Kogge.

Lees meer

Het schip van twintig meter lang en acht meter breed is goed bewaard gebleven op de bodem van de rivier en vertelt veel over de rijke Hanzegeschiedenis van Kampen. Om de rivier te kunnen verdiepen en daarmee de waterveiligheid te vergroten en risico’s voor de scheepvaart te voorkomen, wordt de Kogge in 2015 gelicht en zorgvuldig geborgen.

Typerende schepen

De Kogge is een middeleeuws schip dat typerend is voor de handel tussen Nederland en noordelijk gelegen gebieden rond de Oostzee. Het werd ontworpen voor zowel de zeevaart als de riviervaart en was bedoeld om handelssteden aan te doen. Als voornaamste vracht vervoerde het graan en zout. De vondst bij Kampen is extra bijzonder omdat het wrak compleet is. Bovendien zijn in de directe omgeving twee kleinere schepen aangetroffen: een punter en een aak. Daarmee zijn de voornaamste scheeptypen die in de Hanzetijd op de IJssel voeren vertegenwoordigd.

Hanzestad Kampen

Een Hanze was een handelsverbond tussen steden tijdens de Middeleeuwen. Door samenwerking probeerden zij hun handel te beschermen en uit te breiden. Voor Kampen speelde de IJsseldelta daarbij een cruciale rol en het was in het belang van de stad om de rivier als vaarweg in stand te houden.

Middeleeuws watermanagement

Het archeologisch onderzoek dat is uitgevoerd rond de drie schepen wijst erop dat er geen lading aan boord was. Dat kan een aanwijzing zijn dat de Kogge is afgezonken volgens een plan. Vermoedelijk is dit gebeurd om een van de geulen van de IJssel in de delta af te dammen of te versmallen. Mogelijk werd de haven hiermee afgeschermd tegen de stroming. Waarschijnlijk was het laten zinken van de Kogge nodig in verband met de verzanding van de IJssel, die de haven en de toegang tot Kampen teisterde. Zo beschouwd, is het opzettelijk afzinken van de schepen op de bodem van de IJssel een staaltje van Middeleeuws watermanagement.

Zorgvuldige bergingsoperatie

Na zorgvuldig overleg met de provincie Overijssel, de gemeente Kampen en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, heeft Rijkswaterstaat besloten om de vijftiende-eeuwse Kogge boven water te halen. Het zomerbed van de IJssel kan vervolgens verdiept worden. Dit is beter voor de waterveiligheid en de scheepvaart. De bergingsoperatie duurt een aantal maanden. Eerst wordt de exacte ligging van de wrakken met behulp van sonar in kaart gebracht. Dan wordt bovenstrooms een scherm geplaatst zodat duikers veilig kunnen werken. Vervolgens worden aak en punter met een soort stofzuigers vrijgemaakt en met een kraan boven water gehaald. Daarna wordt ook de Kogge zelf vrijgemaakt, met een stalen constructie verstevigd en gelicht. Ten slotte worden de wrakken nat gehouden en getransporteerd naar Lelystad, voor verder onderzoek.

Waterveiligheid en scheepvaart

Het schip laten liggen was binnen dit project geen optie. De extra stenen drempel die daarvoor geplaatst zou moeten worden ter bescherming van het wrak, zou een obstakel vormen voor de scheepvaart. Het lichten van de Kogge is daarom beter voor de waterveiligheid en de scheepvaart én maakt het voor iedereen mogelijk om van het verleden te leren.

Ruimte voor de Rivier IJsseldelta

Het wrak van de Kogge is ontdekt tijdens een verkenning van de bodem met sonarapparatuur. Dat onderzoek tussen Zwolle en Kampen werd uitgevoerd voor het Ruimte voor de Rivierproject Zomerbedverlaging Beneden-IJssel. Dit project wordt uitgevoerd in combinatie met de realisatie van het Reevediep, een aftakking tussen de IJssel en het Drontermeer, onder de naam Ruimte voor de Rivier IJsseldelta. De maatregelen moeten het gebied van Zwolle tot en met Kampen in de toekomst te beschermen tegen hoogwater op de IJssel.

HET LICHTEN VAN DE KOGGE IN FEITEN EN CIJFERS

Het lichten van de twintig meter lange Kogge van de bodem van de IJssel bij Kampen is een bijzondere operatie. Voor archeologen betekent het schip een vondst van wereldformaat, voor de scheepvaart en bewoners van het gebied draagt het lichten van het wrak en de zomerbedverlaging die daarop plaatsvindt bij aan de veiligheid.

Werkzaamheden

  • archeologisch onderzoek
  • lichten en bergen van de Kogge, aak en punter
     

Effect

  • verbetering waterveiligheid en scheepvaart
     

Samenwerkende partijen

Ruimte voor de Rivier IJsseldelta

DEZE MAATREGELEN GEBRUIKEN WE VOOR DIT PROJECT

Zomerbedverlaging

Zomerbedverlaging

Zomerbedverlaging
Zomerbedverlaging

De rivierbedding van de IJssel wordt tussen de stadsbrug in Kampen en de eilandbrug bij het Ketelmeer over een lengte van 7,5 kilometer verlaagd door een bodemlaag af te graven. De rivierbodem komt daardoor dieper te liggen. Zo is er meer ruimte voor het water.

OVERIGE PROJECTEN

duikers aan de slag bij IJsseldelta

Ruimte voor de Rivier IJsseldelta

IJssel
Zwolle , Kampen

FACTSHEET

Samen werken aan een veiliger en mooi rivierengebied

» Bekijk de factsheet

BEELDBANK

Lichting van de kogge, februari 2016

» Ga naar de beeldbank

VIDEO

Animatie van het lichten van de Kogge

» Bekijk de video

BEELDEN BIJ DIT PROJECT

Oplevering uiterwaardvergraving Deventer 12 november 2015
De Kogge
De Kogge

MEER INFORMATIE

Alle achtergrondinformatie, planning en beeldmateriaal over het lichten van de Kogge als onderdeel van de IJsseldelta staat op de projectwebsite.

Ga naar de projectwebsite